İşte Kuran-Hakkı YILMAZ

KALEM SÛRESİ’NE GİRİŞ

Kalem suresi iniş sırasına göre ikinci suredir. Adını birinci ayetteki “kalem” sözcüğünden almıştır. Ayetlerin geniş bir zaman aralığında indiği iddia edilse de Muhammed İzzet Derveze (1884-1984 Filistin), ayetlerin üslûp ve içeriğinden yola çıkarak, surenin ayetlerinin bir kerede olmasa da farklı aralıklarla Mekke`de inmiş olabileceğini ifade etmektedir (Et Tefsir-ül Hadis 1/140). Biz de bu kanaate sahibiz ve sureyi bu doğrultuda anlıyoruz.

Bu sureyi anlayabilmek için, din adına, Kur`an adına ne biliyorsanız bir kenara bırakın. Aynı peygamberimiz gibi elinize sadece Alak suresini alın ve sadece Alak suresinden yola çıkarak bu sureyi anlamaya çalışın. Çünkü bu ayetler indiğinde peygamberimizin elinde Alak suresinden başka hiçbir vahy yoktu.

Bu sure Alak suresinin vahyen devamıdır. Alak suresinde kısa, öz olarak verilen bazı değinmeler bu surede detaylandırılmıştır. Alak suresi öğrenilmeden bu sureyi anlamak mümkün değildir.

Ders devam etmektedir. Bu ikinci derstir. Bu derste Rabbimiz peygamberimizi eğitmeye devam etmektedir. Tıpkı bir antrenörün sporcusunu müsabakaya hazırladığı gibi Rabbimiz de peygamberimizi Ebu Cehillerle, Velid b. Muğîrelerle müsabakaya, mücadeleye hazırlamakta, ona talimatlar, taktikler vermektedir.

Bu surede, Abdullah oğlu Muhammed`e peygamberlik verildiği, niye bir başkasının değil de kendisinin peygamber yapıldığı ve bundan sonra nasıl davranması lâzım geldiği anlatılmaktadır. Bir ara parantezde de, karşıtlarının akıbeti ile mümin ve müttekileri (Allah`a saygılı davrananları) bekleyen nimetlere değinilmiştir.

2/ KALEM (Kalem) SURESİ

Rahman ve Rahîm Allah adına.

Ayetlerin Meâli :

1- Nun. Kalem`e ve onların satır satır yazıp söylediklerine/ efsaneleştirdiklerine kasem olsun ki/ bunları kanıt gösteririm ki:

2- Sen Rabbinin nimeti sayesinde, mecnun/ cinlenmiş/ deli değilsin.

3- Ve muhakkak senin için minnete bulaşmamış çok mal var.

4- Ve kesinlikle sen, çok büyük bir ahlâk üzerindesin / üstün bir karaktere sahipsin.

5- Yakında göreceksin onlar da görecekler,

6- fitneye uğramış/ delirmiş hanginizmiş.

7- Şüphesiz Rabbindir, yolundan sapanı en iyi bilen, yine O`dur doğru yola ermiş olanları en iyi bilen.

8- O halde yalanlayıcılara itaat etme!

9- Arzu ettiler ki, sen onlara yağ çeksen/ yaltaklanıversen onlar da sana yağ çekeceklerdi/ yaltaklanacaklardı.

10- İtaat etme şunların hiç birine; çok yemin eden, aşağılık,

11- alaycı, gammaz, koğuculuk için gezip duran,

12- hayrı engelleyen, saldırgan, günaha batmış,

13- kaba/ obur, sonra da kötülükle damgalı, asalak,

14- mal ve oğulları var diye.

15- Ayetlerimiz ona okunduğu zaman; "daha öncekilerin masalları" dedi.

16- Yakında Biz onun hortumunun üzerine damga basacağız.

17- Haberiniz olsun ki, Biz onlara belâ vermişizdir/ kesinlikle belâ vereceğiz, (tıpkı) o çiftlik sahiplerine belâ verdiğimiz gibi. Hani onlar, sabah olunca mutlaka onu devşireceklerine yemin etmişlerdi.

18- Bir istisna da yapmıyorlardı.

19- Ama onlar uyurken Rabbin tarafından bir dolaşan (afet) onun üzerinden dolaşıverdi.

20- Sabaha, o bağ biçilmiş/ devşirilmiş gibi oluverdi.

21- Sabahladıkları vakit birbirlerine seslendiler.

22- "Haydi, devşirecekseniz (çiftliğinize) sabahleyin erkence gidin!" dediler.

23- Hemen yola koyuldular, aralarında fısıldaşıyorlardı:

24- "Sakın bugün aranıza bir yoksul sokulmasın!"

25- Sadece engelleme gücüne sahip/ şiddete güçleri yeten (bir tavırla) erkenden gittiler.

26- Ama çiftliği gördüklerinde: "Biz mutlaka sapıklarız/ biz şaşırmışız/ yanlış yere gelmişiz,

27- yok yok, biz mahrum edilmişiz." dediler.

28- En mutedil (ılımlı) olanları: "Ben size ‘Tesbih etmiyor musunuz!’ dememiş miydim?" dedi.

29- Onlar: "Rabbimiz Seni tenzih ederiz, doğrusu bizler zalimlermişiz!” dediler.

30- Sonra döndüler, birbirlerini kınıyorlardı:

31- "Yazıklar olsun bizlere; bizler gerçekten azgınlarmışız/ kendini firavun gibi gören küstahlarmışız.

32- Umarız ki, Rabbimiz bize onun yerine daha hayırlısını verir; gerçekten biz bütün ümidimizi Rabbimize çeviriyoruz." diye.

33- İşte böyledir azap. Elbette ahiret azabı daha büyüktür, keşke bilenlerden olsalardı!

34- Şüphesiz ki, takva sahipleri için Rabbleri indinde/ yanında nimetleri bol cennetler vardır.

35- Ya artık, Müslümanları günahkârlar gibi yapar mıyız?

36- Neyiniz var, nasıl hükmediyorsunuz?

37- Yoksa içinde ders aldığınız şeyler olan size ait bir kitap mı var:

38- "Siz bu âlemde neyi seçerseniz/ beğenirseniz o mutlaka sizin olacak."

39- Yoksa size karşı kıyamet gününe kadar sürecek üzerimizde yeminler/ taahhütler mi var: "Siz her ne hüküm verirseniz mutlaka öyle olacak." diye.

40- Sor bakalım onlara, içlerinden böyle bir şeye hangisi kefildir/ bunu kim garanti etmektedir?

41- Yoksa onların ortakları mı var? O halde ortaklarını getirsinler, eğer doğrulardan iseler.

42- Baldırın çıplak kalacağı (gerçek bütün çıplaklığıyla ortaya konulup işin büyümeye başladığı/ işin ciddîleştiği) ve secdeye davet edildikleri gün artık güçleri yetmez.

43- Gözleri yere eğilmiş, kendilerini bir zillet (hor görülme, alçalma) sarmış bulunur. Oysa onlar, sağ salim iken de secdeye davet ediliyorlardı.

44- O halde bu sözü yalanlayanları Bana bırak! Biz onları bilmedikleri yerden yakalayacağız…

45- Ve Ben, onların iplerini uzatırım (süre tanır, mühlet veririm), çünkü benim plânım/ tuzağım zordur/ sağlamdır.

46- Yoksa sen onlardan bir ücret istiyorsun da bu yüzden onlar ağır borç altında mı eziliyorlar?

47- Yoksa gayb yanlarında da onu onlar mı yazıyorlar?

48- Öyleyse Rabbinin kararına karşı sabret; balık arkadaşı gibi olma. Hani o bir kez aşırı bunaldığında Rabbine seslenmişti.

49- Eğer Rabbinden ona bir iyilik ulaşmasaydı, kınanmış bir durumda, boş bir yere atılacaktı.

50- Ancak, Rabbi onu seçti sonra da iyilerden kıldı.

51- O küfredenler o zikri (Kur`an`ı) işittikleri zaman az daha seni gözleriyle gerçekten kaydıracaklardı/ devireceklerdi ve "O şüphesiz bir delidir" diyorlardı.

52- Halbuki o (zikir/Kur`an) bütün âlemler için bir öğütten başka bir şey değildir.

Ayetlerin Tahlili

1. Ayet:

Nun.

“ن Nun” harfi, “hurufu mukatta” (kesik harfler) dediğimiz harflerden biridir ve iniş sırasına göre Kur`an`ın ilk mukatta harfidir. Bu harflerin müteşabih kapsamı içerisinde olduğu, bir şifre olduğu, bir sözcüğün kısaltılmış şekli olduğu, bazı sözcüklerin ilk harfi veya son harfi olduğu, divit olduğu, hokka olduğu, büyük balık olduğu, dünyayı boynuzunda taşıyan öküzün ayaklarını üzerine bastığı balık olduğu vs. gibi, görüşler tarih içerisinde ileri sürülmüştür.

Bize göre ise hem “Ela” sözcüğü gibi “harfi tembih” (uyarı harfi/ işareti) olup, tıpkı telefon konuşmalarındaki “Alo!” ünlemi gibi okunacak olan ayetlere dikkat çekmektedir, hem de Kur`an`ın matematiksel yapısındaki olmazsa olmaz unsurlardan birisidir. Bu özelliği Müddessir suresinin 26-30. ayetlerinde inceleyeceğiz.

Kalem`e

Burada kendisine kasem edilen yani aşağıdaki iddiaya kanıt gösterilen “القلم Kalem”; rivayetlerde yer alan “Arş’taki kalem, levh-i mahfuzdaki kalem, kudret kalemi” vs. gibi tutarsız ve anlamsız kavramlar değil, Alak suresindeki “علّم بالقلم Alleme bilkalem (kalemle öğreten)”dir. Kasem edilen/ dikkat çekilen/ kanıt gösterilen nesne veya olay, muhatap tarafından iyi bilinen bir nesne veya olay olmalıdır. Meçhul bir nesne veya olaya dikkat çekilmez. Anlamsız olur. Burada “kalem” ile dikkat çekilen Alak suresidir. Cüziyet mecaz-ı mürsel sanatı ile ifade edilecek olursa, parçası söylenip bütünü kastedilmiş (zikrül cüz iradetül küll) olan Alak suresidir, ilk vahylerdir. Yani, denilmek isteniyor ki, “Derse bu gece de kaldığımız yerden devam ediyoruz. İlk derste sana vahyettiklerimizi bir hatırla, düşün!”.

ve onların satır satır yazıp söylediklerine/ efsaneleştirdiklerine kasem olsun ki/ senin dikkatini çekerim

Ayetin bu bölümü, bazı meal ve tefsirlerde(!), yazarların ayeti “rivayet dumanı” altında anlamaya çalışması sonucu; “kalemin yazdıklarına”, “kalemle yazılanlara”, “kalem ehlinin yazdıklarına”, “levh-i mahfuzdaki kalemin yazdıklarına” vs. gibi anlamlar verilmek suretiyle yanlış ifade edilmiştir.

Ayetteki “سطر satr” sözcüğü bildiğimiz “yazılı satırlar” anlamına geldiği gibi, “şiir satırları”, “söylenenler”, “oluşmuş kanaatler” ve “efsaneler” anlamlarına da gelmektedir. Nitekim Kur`an`da da onlarca kez “اساطير esatyr” olarak yer almıştır.

Burada, ayetlerin konu akışını dikkate alırsak görürüz ki; bu ayette dikkat çekilen hususlar, takip eden üç ayette açıklanmıştır. Açıklanan yani dikkat çekilen hususlar ise, Abdullah oğlu Muhammed`in üstün özellikleridir. Bir başka ifade ile bu ayet, sonraki üç ayette belirtilen peygamberimizin üstün özelliklerine, hakkında söylenenlere, hakkında oluşmuş kanaatlere dikkat çekmektedir. Gerçekten de Abdullah oğlu Muhammed, öyle üstün özellikleri ile toplumu içinde sivrilmiştir ki, âdeta efsaneleşmiştir.

İşte bu hususlar göz önüne alınarak, ayetin “onların efsaneleştirdiklerine dikkatini çekerim” şeklinde çevrilmesi, en uygun anlamı vermek bakımından doğru olur. Ki onlar Mekkelilerdir.

Alak suresinde, peygamberimizin zihninde oluşan bazı soruların “كلاّ Hayır… Hayır…” şeklindeki kesin bir ifade ile reddedildiğini görmüştük. Bu soruların bir tanesi de “Neden ben peygamber seçildim?” sorusudur. Alak suresinde reddedilen bu sorunun açıklaması bu ayetlerde yapılmaktadır: “Sen, henüz hayatta olmana rağmen onlar (Mekkeliler) tarafından efsaneleştirilecek kadar üstün olan özelliklerin sebebiyle peygamber seçildin.”

2. Ayet

Sen Rabbinin nimeti sayesinde, mecnun/ cinlenmiş/ deli değilsin.

Bu ayette sözü edilen “Rabbinin nimeti”; Alak suresinde anlattığımız ve Enbiya suresinin 51. ayetini delil gösterdiğimiz üzere, peygamberimiz henüz Abdullah oğlu Muhammed iken, yani peygamber olmadan önce Allah`ın kendisine verdiği akıl, zekâ, cesaret, güzel ahlâk… yanında onu hanif ve müşrik olmayan İbrahim`in dinine tâbi kılışıdır.

Bu nimetlerden anlıyoruz ki tıpkı Musa peygamber gibi Abdullah oğlu Muhammed de peygamberlik için hazırlanmıştır. Musa`nın doğumundan itibaren yaşadığı olayları ve eğitim sürecini Kur`an`dan biliyoruz. Ama peygamberimiz hakkında, Musa`daki gibi detaylı bilgiye sahip değiliz.

İleride 51. ayette göreceğimiz gibi, peygamberimizin, toplumundaki bazı kişiler tarafından “مجنون mecnun” (delirmiş), “مفتون meftun” (fitneye uğramış) gibi nitelemelerle itham edilmesi (suçlanması), peygamberliğini ilân etmesinden sonra vuku bulacaktır.

3. Ayet:

Ve muhakkak senin için minnete bulaşmamış çok mal var.

Bu ayet, surenin doğru anlaşılması bakımından kilit bir ayettir. O nedenle de öncelikle bu ayetin doğru anlaşılması lâzım gelmektedir. Biz bu amaçla biraz tahlil yapalım istedik.

Ayetin orijinalinde geçen “اجرا ecren” sözcüğü Türkçe`de de kullandığımız “ücret” sözcüğünün anlamdaşıdır. Yani “اجر ecr” ile “ اجرة ücret” sözcüklerinin anlam bakımından birbirlerinden hiç farkı olmayıp, iki sözcük de “Hizmet karşılığı verilen para ve mal” anlamına gelir. Bu mal ve para, terimler üzerinde büyük bir otorite olan Ragıb el-İsfehanî`ye göre maddî olabileceği gibi, manevî de olabilir. “اجرا Ecren” sözcüğünün, ayette nekre olarak (belirsiz bir ifade ile) yer almasından, bu sözcükle kastedilenin, “mal varlığının çokluğu” olduğunu da söyleyebiliriz.

Yine ayetin orijinalinde geçen “ممنون memnun” sözcüğü, “kesilmiş” anlamına geldiği gibi, “minnete bulanmış, minnet borcu altına girilmiş” anlamına da gelir. “غير Gayr” kelimesiyle tamlama yapıldığında ise, “kesilmemiş, kesintiye uğramamış” veya diğer anlamıyla “minnete bulanmamış, minnet borcu bulunmayan” demek olur.

Bazı meal ve tefsir yazarları bu ayette kastedileni “peygamberimize ahirette verilecek sınırsız, kesintisiz ücret” olarak anlamışlar ve kitaplarına da bu şekilde yansıtmışlardır.

Ancak bu anlayış yanlıştır. Öncelikle bu ayetin, “kasem ederim/ dikkatini çekerim/ kanıt gösteririm” sözleriyle biten ayetin devamı olduğu unutulmamalıdır. Yani, bir önceki ayette Allah, peygamberimize “dikkatini çekerim” dedikten sonra sözlerine devam ederek, bu ve takip eden iki ayette dikkat çektiği hususları açıklamıştır. Bu akış içinde, dikkat çekilen hususun “ahiretteki sınırsız, kesintisiz ücret” olduğunu düşünmek; Allah`ın, o an için var olmayan bir şeye, bir konuya dikkat çektiğini kabul etmek olur ki, bu anlamsızdır. Çünkü ancak mevcut olan, var olan bir şeye dikkat çekilebilir. O zaman ayeti şu şekilde anlamak en isabetlisi olacaktır: “Ve muhakkak senin için, minnete bulaşmamış (başına kakılmayacak) çok mal var.”

Büyük tefsircilerden(!) Mücahid, Mukatil ve Kelbî de bu anlamları tercih etmişlerdir.

Bu ayetten şunu anlıyoruz ki peygamberimiz sahip olduğu mal, mülk, para-pul nedeniyle kimseye minnet borçlusu değildir. Sahip olduklarına kimseden yardım, lütuf alarak sahip olmamış, her şeyi kendi elinin emeği, alnının teriyle kazanmıştır. Kısaca kimseye gebe değildir. O nedenle yüzünün aklığıyla, alnının açıklığıyla herkesin karşısına çıkabilir, tebliğde bulunabilir.

İşte Abdullah oğlu Muhammed`in peygamber seçilişinin gerekçelerinden birisi de bu özelliğidir.

Peygamberimiz, peygamberliği boyunca bu konuya çok önem vermiştir. Minnet borcu olanların, alacaklıları karşısında boynu bükük olacağından, kendisi ile beraber soyundan da hiç kimsenin sadaka ve zekât almaması konusunda duyarlılık göstermiştir.

Peygamberimizin zenginliği ve servetinin temizliği hem Kur`an’da hem de tarihte sabit olmasına rağmen Peygamberimizin fakirliği, fakirliği övdüğü ve fakirliğiyle övündüğü yolunda birçok söylenti çıkarılmıştır. Hatta borçlu yaşadığı ve borçlu öldüğü ileri sürülmüştür. Alacaklısının bir Yahudi olarak gösterilmesi bu söylentilerin düzülüş amacının ne olduğu yolunda bize ipucu olabilir. Bunlardan kayda değer olanlarını ibret-i alem için burada naklediyoruz:

1-Aişe anlattı: “Peygamber, Ebu Şahn adında bir Yahudiden veresiye yiyecek satın aldı ve demirden zırhını ona rehin verdi”(Buhari, İstikraz,1; Büyu,14)

2- Katade, Enes`ten rivayet etti: “Rasülüllah Medine`de bir Yahudinin yanına zırhını rehin bıraktı ve ondan aile fertleri için arpa satın aldı.” (el Cessas, Ahkam ül Kur`an, 11. 258)

3- Esma bint Yezid anlatıyor: “Rasülüllah, zırhını bir Yahudinin yanında bir miktar zahire mukabili rehine bırakılmış olarak vefat etti.”

4- Sabit bin Yezid anlatıyor: Rasülüllah vefat ettiği zaman, zırhı otuz sa` (bir ölçü birimi) arpa mukabili bir Yahudiye rehin bırakılmıştı.”(Kütübü Sitte, İbrahim Canan tercümesi cilt 17, sayfa 303)

Üç ve dördüncü rivayetler aslında birbirinin aynı olup birisini Yezidin oğlu diğerini de kızı piyasaya sürmüştür. Bu rivayetler hadis şârihlerince (açıklayanlar) eleştirilmiştir.

Peygamberimizin Veda haccında YÜZ DEVE hedy (hacta hediye olarak kesilen hayvan) kesecek kadar zengin olduğunu da rivayet kitaplarında görebiliyoruz. Fedek`te bir hayli arazisinin varlığını ve bu arazinin Peygamberimizin vefatından sonra problem haline getirildiğini de tarihten öğreniyoruz.

Öyleyse, ne borcu? Ne arpası? Ne rehini (bir nevi ipotek)? Ne fakirliği? Ne Yahudisi?

İnsaf!

4. Ayet:

Ve kesinlikle sen, çok büyük bir ahlâk üzerindesin/ üstün bir karaktere sahipsin.

Yani; “Evet, sen, Bizim katımızda peygamberliğe lâyık birisin. Onların nazarında da sen, akıllı, zekî, üstün ahlâklı… efsaneleşmiş bir kimsesin. Bugüne kadarki hayatında gösterdiğin üstün yaşam tarzın ve sahip olduğun üstün özellikler nedeni ile sen bu işe en uygun kişisin. Rabbinin lütfettiği nimetlere kavuşturuldun ve seçilerek peygamber yapıldın, bu yüzden sana bu görev verildi.”

Buradan İşaret yoluyla anlıyoruz ki peygamberimiz tıpkı Musa peygamber gibi, özel nimetlere mazhar olmuş, hanif olarak yaşamış, zihnen gayet sağlıklı, üstün ahlâkıyla toplumda saygı kazanmış bir kimse olarak yetiştirilmek suretiyle peygamberliğe hazırlanmıştır.

2.,3. ve 4. ayetler, kasemin cevabı olan cümlelerdir. 2. ayet olumsuz isim cümlesi olup olumsuzluk eki almıştır. 3 ve 4. ayetler ise olumlu isim cümlesidir. Genel kural gereği “انّ inne” ve “ ل lam” ile birlikteliği sağlanmıştır.

Meal ve tahlil yapılırken bu teknik durum kesinlikle göz önünde bulundurulmalı ve ayetlerin orijinal cümle yapısına sadık kalınarak anlam çıkarılmalıdır. 2. ve 4. ayetleri müstakil (bağımsız, ayrı) birer cümle kabul edip mana çıkarmak hem ayetlerin hem de pasajın yanlış anlaşılmasına neden olur.

5. Ayet:

Yakında göreceksin onlar da görecekler,

Biliyoruz ki, Alak suresinde peygamberimizin karşıtları “insan,… engelleyen kişi,… o, bilmedi mi?,… eğer o, son vermeyecek olursa,… andolsun, onu yalancı, günahkâr perçeminden tutup sürükleyeceğiz,… o zaman o meclisini çağırsın, … ona boyun eğme! …” ifadeleriyle tekil olarak gösterilmişlerdi. Bu surede ve bu ayette gördüğümüz ve bundan sonra göreceğimiz gibi bu kimseler çoğul oldular. Artık kâfirler, müşrikler tüm meclisleriyle, yandaşlarıyla çevreleriyle birlikte muhatap konumundadırlar.

6. Ayet:

fitneye uğramış/ delirmiş hanginizmiş.

Alak suresinin 6. ayetinde, ilk vahylerle birlikte peygamberimizin, kafasında oluşan bir takım sorular nedeniyle bazı endişeler duyduğundan bahsetmiş ve Rabbimizin de “Kellâ (Hayır… Hayır…)” şeklindeki sözleriyle bu endişelerin yersiz olduğunu belirttiğini söylemiş idik. İşte, peygamberimizde oluşan endişelerden birisi de, herkesin kendisini deli zannedeceği endişesi idi.

Alak suresinde “Kellâ (Hayır… Hayır…)” sözleriyle toptan reddedilen endişeler, bu surenin 2. ayetinden itibaren detaylandırılmaya başlanmıştır. 2. ayette, inen vahyler nedeniyle peygamberimizin, kendisinin delirdiğini düşünmemesi gerektiği bildirilmekte, bu ayette ise başkalarının da aynı yöndeki düşüncelerinden endişe duymaması gerektiği vurgulanmaktadır.

7. Ayet:

Şüphesiz Rabbindir, yolundan sapanı en iyi bilen, yine O`dur doğru yola erenleri en iyi bilen.

Ne enteresandır ki Mekkeli kodamanlar kendilerinin doğru yolda olduklarını zannediyorlar, peygamberimizin ise sapkın biri olduğunu ileri sürüyorlardı.

8 ve 9. Ayetler:

O halde yalanlayıcılara itaat etme!

Arzu ettiler ki, sen onlara yağ çeksen/ yaltaklanıversen onlar da sana

yağ çekeceklerdi/ yaltaklanacaklardı.

Ayetlerdeki ifadeden, yağ çekmenin/ yaltaklanmanın uzlaşma için dahi olsa, Rabbimiz tarafından tavsiye edilmeyen bir davranış olduğunu anlıyoruz.

10 - 14. Ayetler:

Ve çok yemin eden, aşağılık,

alaycı, gammaz, koğuculuk için gezip duran,

hayrı engelleyen, saldırgan, günaha batmış,

kaba/ obur, sonra da kötülükle damgalı, asalak olanların hiçbirisine

mal ve oğulları var diye, itaat etme.

“ذا مال وبنين Za malin ve benin” ifadesi; “mal ve oğul sahibi olsalar bile” demektir. Bu, çok sayıda taraftarı olmak, geniş çevreli olmak anlamında bir Arap deyimidir.

Alak suresinde “…insan kendini yeterli gördüğünde (zengin olduğuna inandığında) kesinlikle azar (tuğyan eder)” şeklinde ifade edilen özdeyişin ayrıntıları, burada açıklanmaktadır.

Bu ayetlerde, dine karşı savaşanların nitelikleri sayılmıştır:

حلاّف Hallaf: Olur-olmaz şeye yemin eden.

مهين Mehin: Aşağılık.

همّاز Hemmaz: Alaycı, başkalarını küçük gören.

نميم Nemim: İnsanlar arasında lâf getirip götüren.

منّاع Mennaın lilhayr: Hayırlara engel olan.

معتد Mu`ted: Haddi aşan, azgın.

اثيم Esim: Alabildiğine günahkâr.

عتلّ Utul: Kaba, obur, ahlâksız

زنيم Zenim: Asalak

Bu nitelemelerde, Dar-ün Nedve (Mekke`nin Halk Meclisi) üyeleri; Velid b. Muğîre, Ahnes ibn Şerik, Esved b. Yeğus ve Ebu Cehil anlatılmaktadır. Gerçekten de biyografileri incelendiğinde bu tâğutlar çetesinin, yukarıdaki ayetlerde belirtilen nitelikleri taşıdıkları görülmektedir.

Bazı yorumcular(!) “زنيم zenim” sözcüğüyle Velid b. Muğîre`nin soysuzluğu, piçliği yüzüne vuruluyor gibi açıklamalar yapmışlardır. Biz buna katılmıyoruz. Bir kimsenin veled-i zina oluşu o kimsenin suçu değildir. Böyle bir durum varsa, bundan o kimsenin ana-babası sorumludur. Başkalarının suçundan dolayı bir kimsenin ithamı İslâmî anlayışa terstir.

15 ve 16. Ayetler:

Ayetlerimiz ona okunduğu zaman; "Daha öncekilerin masalları." dedi.

Yakında Biz onun hortumunun üzerine damga basacağız.

Alak suresinin 15 ve 16. ayetlerinde;

“Hayır…Hayır… Eğer o, son vermeyecek olursa, andolsun, perçemden; yalancı, günahkâr perçemden tutup sürükleyeceğiz.” denilmişti. “Hortum üzerine damga basmak” da, aynı “günahkâr perçemden tutup sürüklemek” gibi; bir kimseyi toplum önünde rencide etmek, başını belâdan belâya taşımak, burnunu sürtmek anlamlarına gelmektedir.

17. Ayet:

Haberiniz olsun ki, Biz onlara belâ vermişizdir/ kesinlikle belâ vereceğiz, (tıpkı) o çiftlik sahiplerine belâ verdiğimiz gibi. Hani onlar, sabah olunca mutlaka onu devşireceklerine yemin etmişlerdi.

Burada sure içine âdeta bir parantez açılıp, şımarıkların ve sapıkların nasıl cezalandırılacağı ile ilgili örnekler verilmekte ve bu örneklerle ilâhî uyarılar yapılmaktadır. Ana konuya 48. ayet ile devam edilecektir.

Ayette geçen “belâ” kelimesi sözlük anlamı olarak; “yıpratmak, bitkin hale getirmek” demektir. İmtihan olmak (sınanmak, denenmek) de insanı yıprattığından, bu sözcükler zamanla “belâ” sözcüğü yerine kullanılır olmuştur.

Yüce Allah kişileri ve toplumları bazen sıkıntı içinde bırakabilir, zorluklara ve darlıklara düşürebilir, yani onlara belâ verebilir. Bunun sebebi; onların akıllarını başlarına almalarını, yanlış yolda olanların düzelmelerini ve isyan içerisinde olanların Allah`a itaate dönmelerini sağlamaktır. Dinin emir ve yasakları da bir anlamıyla belâdır. Çünkü bazı emirler insan bedenine zorluk verir, bazı yasaklar ise nefisleri disiplin altına alır. Böyle durumlarda insanların iyileri ve kötüleri açığa çıkar, şükredenlerle nankörler belli olur. Belâ sözcüğü ile ilgili olarak aşağıdaki ayetler incelenebilir:

Bakara; 49, 155-156, 249, Saffat; 106, Duhan; 33, Maide; 48, 94, En`âm; 165, Âl-i Imran; 152, 154, 186, A`râf 141, 163, 168, Enfal; 17, Yunus; 30, Hud; 7, Mülk; 2, Muhammed; 4, 31, Enbiya; 35, Kehf; 7, Neml; 40, Fecr; 15, 16, Nahl; 92, İnsan; 2, Ahzab; 11, İbrahim; 6.

Bu surenin 8-14. ayetlerinde belirtilen özellikleri taşıyanlara, “çiftlik sahipleri”ne verilenler gibi belâların verileceği söylenmektedir. “Çiftlik sahipleri” ile kastedilenlerin ise; imansız, iz`ansız, Allah`ın verdiği fazlalıklarla şımarmış, elindekilerin ve kendisinin asıl sahibinin Allah olduğunu unutarak azmış zenginler olduğu açıkça görülmektedir. Bunların günümüzde de hâlâ, değişik sıfat ve isimler alarak varlıklarını sürdürdükleri, herkesin bildiği bir gerçektir.

18. Ayet:

bir istisna da yapmıyorlardı.

Bu cümle ile ilgili muhtelif açıklamalar yapılmıştır. Kimileri, “Yapacakları iş için inşallah demediler” diye, kimileri “kazançlarından yoksullara pay ayırmadılar, ayırmayı düşünmediler” diye açıklamada bulunmuşlardır. Bu ayet Kalem suresi bütünü çerçevesinde dikkate alındığında ve de 28. ve 29. ayetlerin de yardımıyla görürüz ki, bu ayetin anlamı; “hiçbir terslikle karşılaşmayacaklarına inanarak, yapacaklarını kesin ve garanti görerek, herhangi bir sürprize hazır olmadan, Allah`tan bir mani olacağını düşünmeden” demektir.

Bahçeleri vardır ya, artık sırtları yere gelmez, tabiri caizse onlara karada ölüm yoktur. Bankada dolarları vardır, yönetimde adamları vardır çok değerli yatırımları vardır. Vardır oğlu vardır. Ama bunlar asla yıkılamaz şeyler midir acaba?

Yaratıcının desteğini yok sayıp, zamana, mekâna, paraya, piyasaya hâkim olduğunu düşünerek bir gün sonraki kazançları için korkusuzca ve emin olarak plân yapanlar ve böbürlenenler için bir kırılma noktası kaçınılmazdır.

19. Ayet:

Ama onlar uyurken Rabbin tarafından bir dolaşan (afet) onun üzerinden dolaşıverdi.

Ayette geçen “ طائف tâif” sözcüğünün kökü “طوف tavf”dır. Anlamı ise “bir şeyin çevresinde yürümek” demektir. Yani bir şeyin etrafında dolanmak demektir. Ki Hacc`da Kâbe`nin etrafında dolaşmaya “طواف tavaf” denir.

Tayf, Taife, Tayfa, tayfun, tufan sözcükleri de bu kökten türemedir.

Ayetteki “طائف Tâif/ dolaşan” ifadesinden bunun rüzgâr tipi bir şey olduğunu anlıyoruz. Olayın mahallî oluşundan da bunun “hortum” denilen rüzgâr olduğunu anlıyoruz. Tayfun ve kasırga tipi bir şey olsa, sadece sözü edilen kimselerin bahçelerine değil tüm çevreye zarar vermiş olurdu.

Onların elde ettikleri her şey, doğanın, insan toplumlarının ve ellerinin ürettiği şeyler değil midir? Ya doğayı yaratan, insanları yaratan ve düzenleri yaratan yok mudur? Yaratmak kadar yok edivermek de O`nun için bir göz kırpması kadar kolay değil midir? Allah`ı unutanlara, Allah kendini mutlaka hatırlatır. Ve bu hatırlatma, kendini unutturan şeylerin insanların ellerinden alınmasıyla olmaktadır. Bahçeyse bir dolu yağar, gemiyse gün gelir batar, evlâtsa alınır elinden…

Bu dünyadaki hiçbir nesnenin, varlığın, Allah`ı bize unutturmaması gerektiği, asla hatırdan çıkarılmamalıdır. İşte bu pasajda, sahip oldukları çiftlik nedeniyle kendilerini çok güçlü gören, Allah`a ihtiyaçları olmayacak kadar zengin zanneden ve kimseyi düşünmeyecek kadar bencil olan insanların nasıl bir anda kolayca kendine getiriliverdiği anlatılmaktadır.

20. Ayet:

Sabaha, o bağ, biçilmiş/ devşirilmiş gibi oluverdi.

Arapça bilenler için; “الصّريم es Sarim” fail ve mef`ul anlamında kullanılabilen bir sözcüktür. Kök anlamı “ekin biçmek” demektir. Bu sözcük genel olarak tarımda ürün toplamak anlamında kullanılır. Bu ayette de “ürünü toplanmış, hiç ürün kalmamış” anlamındadır. Bu sözcüğün başka anlamları da söz konusudur ama 22. ayetteki “الصّريم es Sarimin” ifadesi, başka anlamları uzaklaştırıp sadece “ekin biçmek, ürün toplamak” anlamını ön plâna çıkarır. Anlaşılıyor ki hortum dediğimiz rüzgâr bağda-bahçede, tarlada ne varsa kökünden sökmüş, götürmüş, tarla bir kum yığınına dönüşmüştür.

21-24. Ayetler:

Sabahladıkları vakit birbirlerine seslendiler.

"Haydi, biçecekseniz/ devşirecekseniz (çiftliğinize) sabahleyin erkence gidin!" dediler.

Hemen yola koyuldular, aralarında fısıldaşıyorlardı: "Sakın bugün aranıza bir miskin sokulmasın!"

Kur`an`ın ilk üzerinde durduğu ana ilkelerden birisi, miskine (yoksula) iş, güç ve yiyecek kazandırtılmasıdır. Bunun detayı Fecr, Duha ve Mâûn surelerinde açıklanacaktır. Burada bu kişilerin sosyal adalet açısından kötü bir zihniyete sahip oldukları ve büyük bir suç işledikleri beyan edilmektedir.

Zenginliğin en büyük tehlikelerinden birisi de malını kıskanmaktır. Yoksulların, zenginler için bir kurtuluş vesilesi olduklarının unutulması, bir yoksul elindekinden daha kolay vazgeçerken zenginin malına sıkı sıkıya sarılması, bir çok anlatının konusu olmuştur. Anlatılar bir kenara, Allah`ın bize önerdiği yaşam biçiminde zekât olgusunun defalarca vurgulanmasının önemi nereden gelmektedir? Toplumda bazıları diğerlerine maddeten üstün hale getirilmiştir. Maddeten üstün olanlar, kendi üstünlüklerinde (zenginliklerinde) yoksulların da payı olduğunu hatırlayarak, yoksullara imkân sağlamak suretiyle bu payı iade etmeleri gerektiğini unutmamalıdırlar.

25 - 29. Ayetler:

Sadece engelleme gücüne sahip/ şiddete güçleri yeten (bir tavırla)

erkenden gittiler. Ama çiftliği gördüklerinde: "Biz mutlaka sapıklarız/ biz şaşırmışız/

yanlış yere gelmişiz, yok yok, biz mahrum edilmişiz." dediler. En mutedil (ılımlı) olanları: "Ben size ‘Tesbih etmiyor musunuz!’dememiş miydim?” dedi. Onlar: "Rabbimiz Seni tenzih ederiz, doğrusu bizler zalimlermişiz!" dediler.

Bu pasaj, Allah`ı unutma hatasına düşüp bir de cimrilik edenlerin başına neler geldiğini anlatmaktadır.

تسبيح “Tesbih”, `سبح sebh` kökünden türemiş bir kelimedir. “سبح Sebh”in sözlük anlamı; “havada ve suda hızlı hareket etmek, geçip gitmek, yüzerek uzaklara gitmek” demektir.

Tesbih ise; “Allah`ı O`na yakışmayan şeylerden tenzih etmek/ uzak tutmak, yani Allah`ı yüceltmek, O`nun her türlü kemal sıfatlarla donanmış olduğunu iyi kavramak ve bunu her vesile ile yüksek sesle söylemek” demektir.

Aynı kökten gelen “سبحان Sübhan”, Allah`ın bir ismi olup; “çok tenzih edilen, her türlü kusurdan uzak olan” demektir.

Kur`an`da bir çok ayette, yerde ve gökte olan her şeyin Allah`ı tespih ettiği bildirilir. Bunun anlamı; “zerreden küreye, var olan her şey, Allah`ın her türlü kusurdan uzak olduğunun delilidir” demektir. Yoksa “zerreden küreye, var olan her şey, elde tespih `سبحان اللّه Sübhanellah… `سبحان اللّه Sübhanellah… der” demek değildir. Tesbihin, otuz üçlük, doksan dokuzluk imameli tesbihlerle ve Ebu Hüreyre`nin namazlardan sonra otuz üç kere “Sübhanellah” dedirtişiyle uzaktan ve yakından alâkası yoktur. Tesbih, Yaratan`ı tüm nitelikleriyle tanımak ve tanıtmaktır.

تسبيح Tesbih kelimesinin kökünden gelen ve Allah`ı tesbih eden, yücelten kelimeler, Kur`an`da yüze yakın yerde geçmektedir.

30 - 32. Ayetler:

Sonra döndüler, kendilerini kınıyorlardı: "Yazıklar olsun bizlere; bizler gerçekten azgınlarmışız ( kendimizi firavun gibi gören küstahlarmışız).

Umarız ki, Rabbimiz bize onun yerine daha hayırlısını verir; gerçekten biz bütün ümidimizi Rabbimize çeviriyoruz." diye.

Musîbetlerden ibret almak, verilen öğütlerden ders çıkarmak ve yapılan uyarılarla doğruya yönelmek büyük erdemliliktir. Yapılan bir hatadan sonra “ben zaten cehennemliğim, battı balık yan gider” gibi bir düşünce şekli, Allah`a teslim olmaya dayalı bir yaşam biçiminde söz konusu olamaz. Tövbe, yapılan hataların tekrarlanmayacağına dair Allah`a söz vermek ve her şeye yeniden başlamak için Allah`tan yeni bir fırsat dilemektir. Zaten Allah da, şirk hariç bütün günahları affedendir, bağışlayandır, Rahîm`dir (Zümer; 53) İlerideki surelerde bu hususlar ile ilgili detaylar örnekleriyle yer almaktadır.

33. Ayet:

İşte böyledir azap. Elbette ahiret azabı daha büyüktür, keşke bilenlerden olsalardı!

Rabbimiz, şımarık insanların Rabblerini hatırlaması, yola gelmesi için yukarıda açıkladığımız gibi çeşitli belâlar oluşturur. Bu hususun, bu ayetlerdekinden başka, çeşitli yerlerde de vurgulandığını görürüz. Kısacası insan için “bir musibet bin nasihatten daha etkin” olmaktadır.

Rum; 41: İnsanların elleriyle kazandıkları yüzünden, yaptıklarının bir kısmını onlara tattırmak için karada ve denizde fesat/kargaşa çıktı. Belki dönerler.

Secde; 20-21: Ve fasıklara/yoldan çıkanlara gelince, onların varacağı yer, Ateş olacaktır. Her çıkmak istediklerinde oraya yeniden

çevrilecekler ve onlara, “yalanlayıp durduğunuz Ateş`in azabını tadın” denilecektir. Hiç kuşkusuz, onlara büyük cezanın astından en yakın cezadan tattıracağız; belki dönerler?

Bu ayetin mucizesi ilk kez, Mekke müşrikleri Bedir`e giderken kendini göstermiştir. Mekkeli müşrikler Bedir`e giderken peygamberimizi ve arkadaşlarını öldürmeye yemin ederek gittiler. Kendilerine çok güvendiler. Herhangi bir tersliğin olabileceğini hiç düşünmediler. Kâbe`yi tavaf ettiler, içkiler içip kazanacakları zaferi önceden kutladılar. Fakat Yüce Allah tüm ümitlerini tersine çeviriverdi, hayalleri yıkıldı, perişan oldular. Bir kısmı da ibret alıp Müslüman oldu. Bundan başka dünya tarihi bu tip örneklerle doludur.

34 - 35. Ayetler:

Şüphesiz ki, takva sahipleri için Rabb`leri indinde/ yanında nimetleri bol cennetler vardır. Ya artık, Müslümanları günahkârlar gibi yapar mıyız?

Otuz beşinci ayetten sonraki (35-41) ayetlere özellikle dikkat edilmelidir. Zira bu ayetler büyük mucizeler içermekte ve akıllı insanlara yol göstermektedirler.

36. Ayet:

Neyiniz var, nasıl hükmediyorsunuz?

Ahireti yalanlayanlara sesleniliyor: “Ne oluyor size? Bu inanca, bu karara nasıl varıyorsunuz? Ahirette hesap vermeyeceğinize nasıl inanıyorsunuz?”

37 ve 38. Ayetler:

Yoksa içinde ders olarak gördüğünüz "Siz bu âlemde neyi seçerseniz/ beğenirseniz o mutlaka sizin olacak" diye yazan size ait bir kitap mı var?

39. Ayet:

Yoksa size karşı kıyamet gününe kadar sürecek üzerimizde yeminler/ taahhütler mi var, "Siz her ne hüküm verirseniz mutlaka öyle olacak." diye?

40. Ayet:

Sor bakalım onlara, içlerinden böyle bir şeye hangisi kefildir/ bunu kim garanti eder?

41 - 43. Ayetler:

Yoksa onların ortakları mı var? O halde ortaklarını getirsinler eğer oğrulardan iseler, baldırın açıldığı gün (gerçeğin bütün çıplaklığıyla ortaya konulup iş büyümeye başladığı/ işin ciddileştiği gün) gözleri yere eğilmiş, kendilerini bir zillet sarmış bulunduğundan,

secdeye davet edildikleri gün artık güç yetiremezler. Oysa onlar, sağ salim iken de secdeye davet ediliyorlardı.

Cümle öğeleri itibariyle bu üç ayet, yukarıdaki şekilde birleştirilebilir.

Burada inkârcıların, dini yalanlayanların, inanışlarının aslının astarının olmadığı; hiçbir kitapta yer almadığı, Allah tarafından verilmiş bir yemine (taahhüde) dayanmadığı, böyle bir inanca kimsenin kefil, garantör olmadığı ve kendilerine destek verecek ortaklarının da bulunmadığı, kısaca ahireti yalanlamalarının hiçbir kanıta dayanmadığı, kuruntudan öteye geçmediği belirtiliyor.

Bu pasaj, bugünün sözde Müslüman ama gerçekte müşrik olanlarını nitelemesi açısından da, kesinlikle özel bir mucizedir.

Evet, bugünün bir çeşit sözde Müslümanlarının kendilerine özgü, (Kur`an`dan başka) 37 ve 38. ayetlerin bahsettiği yüzlerce kitapları vardır. Ders olarak onları okurlar, onlardan ders alırlar. İman ve amellerini onlara göre belirleyip, onlara göre yaşarlar. Allah`ın Kur`an`da yüzlerce kez “Şefaat Bana aittir, kim şefaat edebilir?” demesine rağmen, o kitaplardaki peygamber onlara kefil olmuştur. Hem de “Benim şefaatim, ümmetimden günah-ı kebair (büyük günah) işleyenleredir” demek suretiyle bu efendilerin her türlü herzeyi yemelerini âdeta teşvik etmiştir. Bu da yetmemiş, Berat gecesi diye uydurdukları gecelerde, ümmetten Ben-i Kelb (Köpekoğulları) kabilesinin koyunlarının yünleri sayısınca günahkârın affedileceği garantisi vermiştir. Kısaca o kitaplarda canları ne istiyorsa hepsi vardır: Ucuz ucuz, promosyonlu ve de bonuslu.

Bir de onların, sadece müritlerine himmet edecek, son nefeslerinde imanlarını kurtaracak, ahirette de bunları peygamberden önce kurtaracak ortakları, şeyhleri, üstatları vardır.

Tıpkı yukarıdaki ayette söylendiği gibi…

44 ve 45. Ayetler:

O halde Bana bırak bu sözü (ilâhî mesajı) yalanlayanları! Biz onları bilmedikleri yerden yakalayacağız.. Ve Ben, onların iplerini uzatırım (süre tanır, mühlet veririm), çünkü benim fendim/ tuzağım zordur/ sağlamdır.

Bu zihniyette olanlara ikaz yapılıyor:

Burada yalanlayıcıların ileride başına geleceklere işaret ediliyor. Bu bizzat kendilerine verilecek belâ, ceza olabileceği gibi, soylarından müminler getirmek de olabilir. Hem belki bu cezalar ile yola gelebilirler veya soylarının mümin olması ile onlar ikinci bir ceza da çekerler. Velid b. Muğîre ve Halid b. Velid örneği gibi. Ki buna benzer onlarca örnek saymamız mümkündür.

46, 47. Ayetler:

Yoksa sen onlardan bir ücret istiyorsun da bu yüzden onlar ağır borç altında mı eziliyorlar? Yoksa gayb yanlarında da onlar mı yazıyorlar?

48. Ayet:

Öyleyse Rabbinin kararına karşı sabret; balık arkadaşı gibi olma. Hani o bir kez aşırı bunaldığında Rabbine seslenmişti.

Bu ayetlerle ana konuya dönülüyor. Eğitime devam ediliyor. Bu ve bundan sonraki ayetleri 16. ayetin devamı olarak değerlendirebiliriz.

49, 50. Ayetler:

Eğer Rabbinden ona yeniden bir iyilik ulaşmasaydı, kınanmış bir durumda, boş bir yere (çorak araziye) atılacaktı.Sonra, Rabbi onu seçti ve iyilerden kıldı.

Yüce Rabbimiz burada peygamberimizi uyarıyor: Bu iş ciddî, çetin ve zor. Sakın Yunus gibi olma. Onun yaptığı hatayı sen yapma!

Yunus peygamberin vazifesini ağır görüp görevden kaçışı ve tüm serüveni Araplar tarafından, dolayısıyla peygamberimiz tarafından da biliniyor olmalı ki bu hatırlatma yapılıyor. Yunus peygamber ile ilgili olarak Saffat suresinin 139-148. ayetleri ile Enbiya suresinin 87-88. ayetlerini inceleyebilirsiniz.

51. Ayet:

Ve gerçekten o küfredenler o zikri (Kur`an`ı) işittikleri zaman az daha seni gözleriyle kaydıracaklardı/ devireceklerdi: "O şüphesiz bir deli." diyorlardı.

Yani; onlar sana o kadar kin duyuyorlardı ki, Kur`an`ı işittikleri zaman sana yiyecek gibi bakıyorlardı.

Bu ayetin halk kültüründeki “nazar” denilen şeyle ilgisi yoktur. Bu ayetin nazar duası diye okunması da çok yanlış ve saçma bir davranıştır. Çünkü dua, Allah`tan bir şey istemektir. Bu ayette ise Allah`tan istenen herhangi bir şey olmayıp, aksine Allah`ın peygamberimize yaptığı bir açıklama vardır.

52. Ayet:

Halbuki o (zikir/ Kur`an) bütün âlemler için bir öğütten başka bir şey değildir.

MÜZZEMMİL SURESİNE GİRİŞ >>>>

العصمة للّه وحده - el-Ismetü lillâhi vahdeh

[Kusursuzluk sadece Allah’a mahsustur]…

Hakkı YILMAZ

HAKKI YILMAZ istekuran@hotmail.com